AMBISEKSUALNOŚĆ
Ambiseksualność to termin, który wprowadzono, by móc pełniej charakteryzować seksualność człowieka. Oznacza "nieokreśloną płciowość" i dotyczy plastyczności zachowań człowieka w zakresie płci. Każdy człowiek wykazuje różny stopień ambiseksualności.


ANDROGYNIA
W kulturze androgynia polega na umyślnym zacieraniu różnic kulturowych między kobietami, a mężczyznami, świadomym zewnętrznym upodabnianiu się jednych do drugich (np. strojem), wypełnianiu przez mężczyzn ról społecznych przypisywanych zwykle kobietom i odwrotnie.
W psychologii to występowanie u danej osoby cech psychicznych charakterystycznych zarówno dla kobiet jak mężczyzn. Z badań wynika, że takie osoby są znacznie bardziej elastyczne i lepiej porozumiewają się z ludźmi niż ci, którzy są wyłącznie kobiecy lub wyłącznie męscy (na przykład mężczyzna, który z uczuć wyraża wyłącznie agresję albo kobieta, która umie myśleć tylko sercem).
Zdarza się, że androgynami nazywani są ludzie, którzy określają swoją płeć jako mieszaną lub neutralną. Nie czują się ani kobietami, ani mężczyznami, lecz kimś pośrodku.


ANDROMIMEZA
Dosłownie: naśladowanie mężczyzny - poprzez wygląd, zachowanie. Transgenderyzm u biologicznych kobiet. Osoba andromimetyczna nazywana jest potocznie "mężczyzną z pochwą". Termin nie jest używany w języku potocznym. Zob: gynemimeza, transgenderyzm


ANDROMIMETOFILIA
Zainteresowanie osobą andromimetyczną (zob. andromimeza), pozostawanie z nią w związku lub utrzymywanie relacji seksualnych. Termin nie jest używany w języku potocznym. Zob: Perełka.


BERDACHE
Określenie w Polsce przyjęte, za granicą przez wielu uważane za obraźliwe ze względu na swój źródłosłów. Zob. Two-Spirited.


BIGENDERYZM
Skłonność do przechodzenia od męskości do kobiecości i z powrotem w zależności od kontekstu. Osoba bigenderowa może być na zmianę bardzo kobieca i bardzo męska. Od androgynicznej różni się tym, że ta pierwsza zachowuje się tak samo we wszystkich sytuacjach, natomiast aktualnie wyrażana płeć kulturowa osoby bigenderowej jest celowo zmieniana pod wpływem konkretnych sytuacji. Osoba bigenderyczna nie określi się jako "około 50% K i 50% M" - poda wyższe liczby. Na uwagę zasługuje to, że pojęcie "bigenderyzm" zostało stworzone wewnątrz transpłciowego środowiska.


BIOLOGICZNA PŁEĆ
Płeć, z którą przychodzimy na świat. Możemy urodzić się jako osoby płci żeńskiej, męskiej lub w mniejszym lub większym stopniu interseksualne. Zob: płeć, kulturowa płeć, psychiczna płeć, interseksualizm.


BUTCH
Tak zwana męska lesbijka w związku, partnerka femme. Dawniej nie wyobrażano sobie związków, w których nie istniał podział na butch i femme (a tym bardziej związków femme z drugą femme i butch z drugą butch), obecnie jest on postrzegany przez część lesbijek jako relikt patriarchalnej przeszłości, co ogranicza możliwości ekspresji butch.
Zdaniem niektórych, butch jest kobiecym odpowiednikiem transwestyty, a stone butch - transgenderysty. Teza jest o tyle dyskusyjna, że większość transwestytów jest heteroseksualna, a butch z definicji są zorientowane na kobiety. Może to jednak wynikać z tolerancji społeczeństwa wobec męskich cech u heteroseksualnej kobiety.
Osobom znającym język angielski polecamy lekturę powieści Leslie/go Feinberg/a, "Stone butch blues".


CECHY PŁCIOWE
[wkrótce]


CROSSDRESSER, CD
Osoba uprawiająca crossdressing (zob.).


CROSSDRESSING, CD (pisany także cross-dressing lub krosdresing)
to dosłownie zakładanie ubiorów przynależnych płci przeciwnej.
Crossdressing często uważany jest za synonim transwestytyzmu (zob.). Pojęcia te leżą blisko sobie, choć nie muszą być identyczne. Często poprzez crossdressing rozumiany jest sam fakt - czynność przebierania się. Transwestytyzm natomiast ma z definicji dodatkowo pewne podłoże psychiczne. Przy takim rozróżnieniu można by zauważyć, że każdy transwestyta uprawia crossdressing, jednak nie każdy crossdresser musi być transwestytą. Dla przykładu za crossdresserów uznać można aktorów lub komików, którzy przebierają się za kobiety na występach, albo kelnerki czy tancerki ubrane we fraki itp. Za crossdressera można nawet uznać Joannę d'Arc.
Jest wiele przyczyn, dla których ludzie "uprawiają" crossdressing. Wymienić tu można crossdressing ze względu na wygodę stroju, crossdressing w celu łamania norm społecznych, crossdressing w celu wyrażenia w pełni swojej natury, crossdressing dla komizmu, aktorstwa, crossdressing w celu wejścia w kręgi gdzie obowiązuje selekcja wg płci i wiele innych.
Jednoznaczne określenie relacji pomiędzy transwestytyzmem i crosdressingiem jest niestety niemożliwe, gdyż brak jest autorytatywnych źródeł w tym temacie. W polskiej literaturze naukowej pojęcie crossdressing nie istnieje. Tutaj spotyka się wyłącznie słowo transwestytyzm. Na zachodzie pojęcie transwestytyzm jest raczej unikane (jako zabarwione pejoratywnie), a zamiast niego stosuje się właśnie crossdressing. Dla przykładu leksykon World iQ podaje wprost, że crossdresser nazywany jest także transwestytą. Jednak dalej, ten sam leksykon mówi, że niektórzy poprzez crossdressing określają przebieranie się, za wyjątkiem przebierania związanego z transwestytyzmem.
Crossdressing jest praktykowany przez obie płcie jednak u mężczyzn wydaje się być bardziej widoczny przez nierównowagę w normach i nastawieniach do "strojenia się" (widzimy mniejszą transgresję gdy kobieta zakłada męski garnitur).

Tekst udostępniany jest na licencji GNU FDL.
Autorem artykułu jest: xL, xlaura@interia.pl, crossdresing.pl


CISGENDERYZM
W skrócie: nie-trans. Osoba o jednoznacznej identyfikacji płciowej, tożsamej z jednoznaczną płcią biologiczną.


COMING-OUT
Wyjście z cienia: przyznanie się najpierw przed sobą, a później przed jakąś osobą lub grupą osób, że jest się osobą homoseksualną, biseksualną lub transpłciową.


DRAG KING, DK
Kobieta przebierająca się za mężczyznę, aby go odegrać i sparodiować na przedstawieniu, manifestacji, w kabarecie.
Drag king to niekoniecznie transwestytka czy lesbijka, choć często tak, jednak trans (-westytyzm, -genderyzm, -seksualizm) i lesbianizm wiąże się z życiem prywatnym danej osoby, a drag to kreacja sceniczna (np.), zawód.


DRAG QUEEN, DQ
Analogicznie do drag king - mężczyzna przebierająca się za kobietę, aby go odegrać i sparodiować na przedstawieniu, manifestacji, w kabarecie.
Bycie drag queen również nie jest związane z tożsamością płciową i orientacją seksualną.


FETYSZYZM TRANSWESTYTYCZNY
Przebieranie się za kobietę w celu osiągnięcia podniecenia seksualnego.
W polskich źródłach często i jakże błędnie (niezgodnie z klasyfikacją ICD-10) uważany za jedyną możliwą formę transwestytyzmu.


GENDER
Pierwotnie synonim angielskiego słowa sex w znaczeniu płeć. Obecnie sex oznacza płeć biologiczną (zob)., a gender - płeć kulturową, społeczno-kulturową tożsamość płci.
Teoria genderu wskazuje, że często cechy przypisane kobietom i mężczyznom jako wrodzone, w rzeczywistości są kształtowane (wzmacniane) i wymagane przez społeczeństwo, w którym jednostka dorasta. Różne cechy, które w naszej kulturze są kobiece lub męskie, w innych mogą być uniwersalne lub przypisywane innej płci niż byśmy się spodziewali. W różnych społeczeństwach bowiem role męskie i kobiece przyjmują odmienny kształt.


GENDERQUEER
Jedna z tożsamości płciowych, spokrewniona znaczeniowo z transgenderyzmem, trzecią płcią, bigenderyzmem.
Używanie tego wyrazu w języku angielskim spowodowane jest przede wszystkim wieloznacznością słowa "transgender", określającego wszystkie osoby transpłciowe. Upraszczając: genderqueer to po angielsku nasz transgenderyzm: identyfikowanie się jako ktoś, kto nie jest po prostu mężczyzną lub kobietą, ale funkcjonuje gdzieś pomiędzy, obok albo zupełnie poza tymi dwiema płciami kulturowymi.


GENETYCZNY
Genetyczna kobieta i genetyczny mężczyzna to osoby, które swoje ciało dostały za darmo, czyli - urodziły się z tą płcią biologiczną, z którą się identyfikują. Przymiotnika "genetyczny" używa się w tym znaczeniu przede wszystkim w środowisku transpłciowym, aby krótko stwierdzić, że dana osoba nie jest transem. Zob. cisgenderyzm.


GYNEMIMEZA
Dosłownie: naśladowanie kobiety - poprzez wygląd, zachowanie. Transgenderyzm u biologicznych mężczyzn. Osoba gynemimetyczna nazywana jest potocznie "kobietą z penisem" (choć zdarza się, że określa się tak również transwestyta, np. Rafalala w swoim filmie dokumentalnym "I Bóg stworzył transwestytę"). Termin gynemimeza nie jest używany w języku potocznym. Zob. andromimeza, transgenderyzm.


GYNEMIMETOFILIA
Zainteresowanie osobą gynemimetyczną (zob. gynemimeza), pozostawanie z nią w związku lub utrzymywanie relacji seksualnych. Termin nie jest używany w języku potocznym. Zob: Perełka.


HOMOSEKSUALIZM
Jest to, jak wiadomo, skłonność do osoby tej samej płci. W tym portalu wypada zaznaczyć, że mówiąc "płeć" mamy na myśli, wbrew nazwie, płeć psychiczną. Osoba transseksualna jest homoseksualna wtedy, gdy pociągają ją przedstawiciele tej płci, z którą sama się identyfikuje. Analogicznie, pociąg do osoby transseksualnej tej samej płci biologicznej nie oznacza homoseksualizmu. Zob.: ambiseksualność.
Uwaga! Noszenie przez Tinky Winky czerwonej torebki NIE implikuje homoseksualizmu. Błędem jest też zakładanie, że transwestyta jest homoseksualistą.


HETERONORMATYWNOŚĆ, Heteronorma
Jest to system płci i ról płciowych, który uznaje tylko dwie normy społeczne. Założenia w tym systemie są bardzo proste:
- żeńskie organy = żeńska identyfikacja płciowa = kobiece zachowanie = pragnienie męskiego partnera,
- męskie organy = męska identyfikacja płciowa = męskie zachowanie = pragnienie kobiecej partnerki.
System heteronormatywny nie tylko odrzuca wszelkie zachowania, które mogłyby mu zagrozić (krzyżówki typu "męskie organy, żeńska identyfikacja", "żeńskie organy, żeńska identyfikacja, kobiece zachowanie, pragnienie kobiecej partnerki"). Drugą jego charakterystyczną cechą jest podkreślanie, że istnieją tylko dwie płci (zarówno biologiczne, jak i psychiczne), dwie role płciowe i dwie orientacje seksualne.


IDENTYFIKACJA PŁCIOWA
Psychiczne poczucie przynależności do którejś z płci.
Wyraża się ją poprzez sposób osobistego przeżywania, odczuwania i doświadczenia realizowanej roli płciowej (zob.). Na identyfikację składa się więc zespół wszystkich możliwych wariantów zachowania danego człowieka, wynikających z pełnienia określonej roli płciowej oraz z psychicznego poczucia przynależności do określonej płci. Zespół ten tworzy ostatecznie specyficzną dla danej płci całość przeżyć i zachowań, która jednakże wykazuje pewne odrębności związane z indywidualnością każdego osobnika, co zaś w sumie stanowi jak gdyby "płciową kartę identyfikacyjną każdego człowieka.

Prawidłowa identyfikacja płciowa ma miejsce wówczas, gdy w sferze zachowań człowiek podejmuje rolę płciową zgodną z posiadaną budową ciała, natomiast w swerze psychicznej odznacza się psychicznym poczuciem przynależności do płci męskiej lub żeńskiej, które jest zgodne z posiadaną płcią biologiczną oraz pełnionymi rolami społecznymi.

Identyfikacja płciowa znajduje odzwierciedlenie w osobowości każdego człowieka. Osobowość człowieka może odznaczać się jednością, spójnością i trwałością, które wyrażaą postawę całkowicie męską lub całkowicie kobiecą. Istnieje także trzeci tym postawy (ambiwalentny) cechujący osoby w mniejszym lub większym stopniu niesharmonizowane z żadną płcią. Osoby takie przybierają cechy właściwe obu płci z przewagą raz jednej, to znów drugiej płci (w zależności od aktualnej sytuacji) szczególnie w zakresie psychicznego poczucia płci. Można to nazwać zmienną tranzpozycją płci, która jednak zdarza się dość rzadko.

Transseksualizm stanowi tylko ekstremalną formę zaburzeń identyfikacji płciowej - jest przysłowiowym wierzchołkiem góry lodowej, jednak właśnie z tego powodu ogniskuje się w nim wiele uprzedzeń i przesądów rozpowszechnianych w odniesieniu do płci i seksu w ogóle.

Źródło: Imieliński, Dulko, Filar, Transpozycje płci, opracowanie: Kruk


INTERSEKSUALIZM (obojnactwo, hermafrodytyzm), IS
Posiadanie wyraźnych cech (narządów, gruczołów) płciowych męskich i żeńskich. Jest to wrodzona wada rozwojowa okresu płodowego o podłożu genetycznym bądź hormonalnym. Obojnactwo jako takie nie ma związku z zaburzeniami o charakterze psychicznym, takimi jak transseksualizm, czy transwestytyzm. Ciężko oszacować, jak często występuje, ponieważ trwają spory co do tego, co jest już interseksualizmem, a co jeszcze nie (np. wątpliwości budzą zespół Turnera i zespół Klinefeltera). Przyjmuje się jednak dość często, że interseksualizm zdarza się raz na 1500 urodzeń.

Nazwa hermafrodytyzm pochodzi od Hermafrodytosa (Hermafrodyty) - dwupłciowego boga mitologii greckiej. Imię to jest złożeniem rodziców bóstwa: Hermesa i Afrodyty.

Obojnactwo prawdziwe wynika z zaburzeń zróżnicowania gonad i cechuje się obecnością u tej samej osoby tkanki jądra i jajnika. Jest bardzo rzadkie. Wygląd zewnętrznych narządów płciowych u noworodka utrudnia ustalenie płci. W przypadkach obojnactwa rzekomego męskiego, gonadom męskim towarzyszą zewn. narządy płciowe typu kobiecego, zaś w obojnactwie rzekomym żeńskim, mimo obecności jajników, zewn. narządy płciowe mają wygląd męski i występują somatyczne cechy maskulinizacji (męski fenotyp). Należy mieć jednak na względzie możliwość wymieszania się tych różnych form, które prowadzi do innych atypowych postaci obojnactwa. Obojnactwo może wpływać na poczucie płci, choć zwykle osoby z tym zaburzeniem są zdecydowanie mężczyznami bądź kobietami pomimo nieprawidłowości i niezgodności anatomicznych w obrębie narządów płciowych.

Rodzice hermafrodyty powinni zwrócić się o pomoc lekarską i równolegle wsparcie psychologiczne dla swojego dziecka, by w określonej przyszłości zdołało ono wybrać i utrzymać konkretną tożsamość płciową. Problem akceptacji płci u hermafrodytów niekiedy występuje w okresie pokwitania i późniejszym, po wcześniejszym przeprowadzeniu rutynowych procedur psychologiczno-medycznych (feminizacja bądź maskulinizacja) w dzieciństwie. Niestety jak do tej pory nie udało się wypracować skutecznej metody pozwalającej uniknąć tego typu pomyłek pomimo, że nauka jest w stanie z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć kierunek identyfikacji płciowej u ludzi dotkniętych hermafrodytyzmem.

Na postawie badań Fausto-Sterling et. al., 2000, około 1% populacji wykazuje pewien stopień interseksualności, a około 0,1%-0,2% populacji wymaga ingerencji medycznej.

Tekst udostępniany jest na licencji GNU FDL.
Autorem artykułu jest: xL xlaura@interia.pl, crossdressing.pl


K/M
W wersji oficjalnej: transseksualista typu K/M.
Potoczne określenie osoby transpłciowej płci biologicznie żeńskiej, identyfikującej się z mężczyzną. Słowo "typu" zazwyczaj jest pomijane.
Angielski odpowiednik to Female-to-Male, FtM lub F2M.


KULTUROWA PŁEĆ [wkrótce]


MIĘDZYPŁCIOWOŚĆ
Międzypłciowość - jest to słowo, które pierwotnie było jednym z trzech synonimów interseksualizmu (pozostałe to hermafrodytyzm i obojnactwo). Pożyczyliśmy je sobie i rozszerzyliśmy jego znaczenie.
Nazwanie naszego portalu "Międzypłciowość" pozwala nam pisać bezkarnie zarówno o transpłciowości (czyli o transwestytach, transgenderystach i transseksualistach), jak i o androgynii, o butch i o tzw. "przegiętych" gejach, o interseksualizmie, o wielości genderów... Słowem - o wszystkim, co uważamy za ciekawe, a co wiąże się z płciami i tym, że kobieta nie zawsze jest kobietą, a mężczyzna - mężczyzną.
Międzypłciowość jest trochę jak queer, ale nie do końca ;)


M/K W wersji oficjalnej: transseksualista typu M/K (TS z mężczyzny na kobietę, TS typu mężczyzna-kobieta).
Potoczne określenie osoby transpłciowej (dowolnego rodzaju) płci biologicznie męskiej, identyfikującej się z kobietą. Słowo "typu" zazwyczaj jest pomijane.
Angielski odpowiednik to Male-to-Female, MtF lub M2F.


NON-OP
Skrót oznaczający transseksualistę, który nie może (lub nie chce) podjąć się operacji korekty płci.


OPERACJA KOREKTY PŁCI (SRS, GRS)
Operacyjna zmiana zewnętrznych narządów płciowych wykonywana u osób transseksualnych w końcowej fazie terapii. Transseksualiści typu M/K przechodzą jedną operację, polegającą na wytworzeniu pochwy i warg sromowych ze skóry męskich narządów płciowych. Transseksualiści typu K/M przechodzą zwykle trzy: usunięcia piersi, usunięcia macicy i jajników oraz wytworzenia atrapy członka ze skóry brzucha i worka mosznowego ze skóry warg sromowych. Transgenderyści obu typów zazwyczaj rezygnują z operacji zmiany narządów płciowych.


PEREŁKA
Partnerka transwestyty lub innej osoby transpłciowej, rozumiejąca ją i wspierająca. Zdarza się, że tym mianem określa się zwykłą przyjaciółkę. Słowo pochodzi ze środowiska Crossdressing.pl


PŁEĆ
'zespół właściwości charakteryzujących organizmy osobników męskich i żeńskich i przeciwstawiających je sobie wzajemnie; też zbiorowo: osobnicy o tych samych właściwościach'

Płeć może się manifestować - jak stwierdzają Imieliński i Dulko w Transpozycjach płci na co najmniej dziesięciu płaszczyznach. Oznacza to, że płeć wyznacza co najmniej dziesięć elementów. Nam zwykle do głowy przychodzi jeden z nich: genitalia.
Pełna lista rozróżnianych przez seksuologów płci, to:
1. płeć chromosomalna (XX, YX)
2. płeć gonadalna (jajniki, jądra)
3. płeć hormonalna (stosunek proporcjonalny estrogenów i androgenów w organizmie)
4. płeć metaboliczna (system enzymatyczny zależny od hormonów płciowych - odpowiada za przemianę materii, masę mięśniową, zdolność neutralizacji kwasu mlekowego w mięśniach po wysiłku... czyli za to, że kobiety są słabszą płcią)
5. płeć mózgowa (sposób działania podwzgórza i przysadki mózgowej)
6. płeć wewnętrznych narządów płciowych (przewody Muellera, przewody Wolffa)
7. płeć zewnętrznych narządów płciowych (srom, prącie i moszna)
8. płeć fenotypowa (wygląd zewnętrzny - drugorzędne i trzeciorzędne cechy płciowe, czyli np. piersi, owłosienie, szerokość ramion czy bioder...)
9. płeć socjalna (metrykalna, prawna)
10. płeć psychiczna (identyfikowanie się z daną płcią)

Zgodnie z tymi założeniami, o tym, czy ktoś jest kobietą czy mężczyzną, nie decyduje wyłącznie to, jak wygląda bez ubrania.

"Za mężczyznę uważać będziemy człowieka, który posiada: kariotyp XY, jądra, męski zestaw hormonów oraz systemów metabolicznych, typowe dla mężczyzny zróżnicowanie mózgowe, wewnętrzne narządy płciowe typu męskiego (nasieniowody i inne), zewnętrzne narządy typu męskiego (prącie, moszna), fenotyp typu męskiego, funkcjonuje społecznie i prawnie jako mężczyzna oraz posiada poczucie przynależności psychicznej do płci męskiej.
Za kobietę natomiast będziemy uważać człowieka, który posiada: kariotyp XX, jajniki, typowo żeński zestaw hormonów i systemów metabolicznych, typowo żeńskie zróżnicowanie mózgowia, wenętrzne płciowe narządy typu żeńskiego (macica, jajowody), zewnętrzne narządy płciowe typu żeńskiego, funkcjonuje społecznie i prawnie jako kobieta oraz posiada psychiczne poczucie przynależności do płci żeńskiej.

Według uproszczonej definicji, za mężczyznę uważa się osobnika, którego cechuje zgodność między płcią psychiczną męską oraz męską budową ciała i narządami płciowymi. Natomiast za kobietę uważa się osobę, którą cechuje zgodność między płcią psychiczną żeńską oraz żeńską budową ciała i narządami płciowymi".

A zatem: wystarczy nie czuć się kobietą lub mężczyzną, by - zgodnie z tą definicją - kobietą lub mężczyzną nie być.

Obecnie rozróżnia się płeć biologiczną (sex) i kulturowo-społeczną (gender; innym polskim tłumaczeniem tego terminu, ostatnio rzadziej używanym, jest "rodzaj").

Źródła: Słownik języka polskiego, wyd. PWN oraz Imieliński, Dulko, Filar, Transpozycje płci, opracowanie: Kruk


POST-OP
Transseksualista, który przeprowadził operację zmiany narządów płciowych. Zob.: operacja korekty płci.


PRE-OP
Transseksualista przed operacją korekty płci (zob.).


ROLA PŁCIOWA
Rola płciowa oznacza wszystko to, co dana osoba mówi lub robi, aby pokazać sobie oraz innym ludziom w jakim stopniu jest mężczyzną lub kobietą, albo do jakiego stopnia nie daje się wpisać w podstawowy schemat żadnej płci ze względu na odczuwaną ambiwalencję płciową.

Rola płciowa określa tę czynność identyfikacji płciowej (zob.) człowieka, którą prezentuje on w życiu codziennym i zarazem odnosi go do repertuaru zachowań uznawanych przez społeczeństwo za właściwe dla jednej lub drugiej płci. Pełnienie przez człowieka określonej roli należy ujmować dynamicznie, gdyż jej przejawy unaoczniają się zależnie od kontekstu sytuacyjnego: symptomami społecznymi podejmowanej roli płciowej stają się zaś bardzo różnorodne reakcje (ekspresje). Tak więc rola płciowa jest publiczną manifestacją właściwej człowiekowi identyfikacji płciowej, a identyfikacja płciowa może się ujawniać między innymi na gruncie demonstracji podejmowanej roli płciowej.

Upraszczając zagadnienie, można stwierdzić, że identyfikacja płciowa jest to poczucie przynależności do płci męskiej lub żeńskiej (faktycznie, autorzy uprościli zagadnienie, nie wspominając tu już o ambiwalencji płciowej - przyp. Kruk), natomiast rola płciowa to ta część identyfikacji płciowej, która jest wypełniana przez człowieka po to, aby zaprezentować innym swój "płciowy wizerunek". Wizerunek ów może pozostawać w zgodzie z rzeczywistym odczuciem przynależności do jednej płci (niekoniecznie biologicznej - przyp. Kruk), lecz może być swoistą maską, ukrywając właściwy człowiekowi, choć sprzeczny ze społecznym stereotypem, typ identyfikacji płciowej.

Warto przy tym podkreślić, że repertuar postaw i ról wynikających z płci jest znacznie szerszy niż repertuar zachowań ściśle seksualnych. Określeń tych nie można traktować wymiennie, ponieważ rola seksualna jest tylko jednym z aspektów roli płciowej, związanych z aktywnością seksualną człowieka.

Źródło: Imieliński, Dulko, Filar, Transpozycje płci, opracowanie: Kruk


SHEMALE
Termin używany w branży pornograficznej. Określa osobę płci biologicznie męskiej, która poddała się terapii hormonalnej, ma piersi, ale nie przeszła operacji zmiany narządów płciowych.


SRS
Sex Reassigment Surgery - operacja korekty płci (zob.).


TEST REALNEGO ŻYCIA
Test realnego życia (real-life test) jest przy aktualnym stanie wiedzy na temat transseksualizmu najważniejszym narzędziem diagnostycznym. Obejmuje on okres od rozpoczęcia życia w roli zgodnej z psychicznym poczuciem płci do momentu operacyjnej jej zmiany. Definicja tego co składa się na test realnego życia różni się w zależności od lekarza prowadzącego czy kliniki (Israel, Tarver, 1997). Okres ten (z reguły dwa lata) pozwala pacjentowi i lekarzowi monitorować doświadczanie nowej roli płciowej, nabywanie nowych form ekspresji i interakcji z ludźmi. Przez sprzężenie zwrotne pacjent upewnia się czy potrafi w przekonywujący sposób żyć jako mężczyzna bądź kobieta. Dzięki interakcji z otoczeniem może się dowiedzieć, jak będzie się czuł żyjąc w nowej płci (Imieliński, Dulko, 1985; za stroną Trans-fuzji).


TĘCZOWA FLAGA
Jeden z bardziej znanych symboli środowiska LGBTI. Zrzesza lesbijki, gejów, biseksualistów, osoby trans, interseksualistów i wszystkich ich zwolenników. Symbolika tęczy oznacza wspólnotę niezależnie od rasy, narodowości, religii i tradycji. Stworzył ją w 1978 roku Gilbert Baker (artysta z San Francisco).

Po raz pierwszy została użyta w tymże roku podczas parady wolności gejów i lesbijek w San Francisco. Pierwsza flaga miała 8 kolorów reprezentujących poszczególne komponenty kulturalne środowiska. Różowy - seks, czerwony - życie, pomarańczowy - witalność, żółty - słońce, zielony - naturę, turkusowy - sztukę, indygo - harmonię, fioletowy - duchowość.

Rok później, przed kolejna paradą, projektanci złożyli duże zamówienie w fabryce flag w San Francisco. Niestety problemy z różową farbą zmusiły projektantów do rezygnacji z koloru różowego i turkusowego, a indygo został zastąpiony ciemnoniebieskim. Tęczowa flaga została też zarejestrowana w międzynarodowym katalogu flag i ich wytwórców. W 1994 podczas celebracji 25 rocznicy Stonewall, 10.000 uczestników niosło flagę o szerokości 9 m i długości 1,6 km.

Ale ranga kolorów flagi nie jest aż tak ważna, jak ogólne jej znaczenie dla społeczności LGBTI. Można spotkać się z różnymi modyfikacjami barw tej flagi - najbardziej znana z nich to flaga AIDS, na której to siódmy pas jest czarny - na znak pamięci tych, którzy umarli z powodu AIDS.

Źródła: lesbijka.org.pl, kobiety-kobietom. opracowanie: maks


TOŻSAMOŚĆ PŁCIOWA
Płeć psychologiczna, z którą jednostka się identyfikuje. U większości ludzi tożsamość płciowa jest zgodna z fizycznymi cechami płciowymi. Osoby, u których taka zależność nie występuje lub występuje w znacznie mniejszym zakresie, określa się jako transpłciowe.


TRANS
Osoba transpłciowa: transwestyta, transgenderysta, transseksualista (lub ktoś, kto nie identyfikuje się z żadnym z powyższych terminów, lecz ogólnie z transpłciowością). Określenie potoczne. Osoba transpłciowa typu M/K nazywana jest transką.


TRANSKOBIETA
Osoba transpłciowa typu M/K. Słowo jest polskim odpowiednikiem angielskiego transwoman. Określenie niemedyczne, raczej nie stosowane w odniesieniu do transwestytów.


TRANSMĘŻCZYZNA
Osoba transpłciowa typu K/M. Słowo jest polskim odpowiednikiem angielskiego transman.


TRANSFOBIA
Ten termin dopiero wchodzi do języka polskiego. Analogicznie do homofobii, oznacza strach lub nienawiść wobec osób transpłciowych. Nadal jednak takie osoby mylone są przeważnie z gejami i lesbijkami. Przejawy autentycznej, "czystej" transfobii można więc zaobserwować przede wszystkim w środowisku LGB.


TRANSGENDER
Dawniej: angielskie określenie transgenderyzmu (zob.). Obecnie jednak transgenderyzm nazywany jest w krajach anglojęzycznych genderqueer, a transgender [wym. transdżender] stał się synonimem szeroko rozumianej transpłciowości oraz ogólną nazwą osoby transpłciowej.


TRANSGENDERYZM, TG
Nieoficjalna jednostka nozologiczna, określana jako zespół zaburzeń identyfikacji płciowej i roli płciowej, będący psychicznym odzwierciedleniem transseksualności.

Transgenderyzm charakteryzuje niezadowolenie z posiadanej płci i psychiczna identyfikacja z płcią biologicznie odmienną oraz dążenie do funkcjonowania zgodnie z psychicznym poczuciem. Upodobnianie się do płci przeciwnej nie wiąże się z podnieceniem seksualnym.
Transgenderyzm to wspólna nazwa używana do łącznego określenia andromimezy i gynemimezy.

Charakterystyka
Osoba transgendryczna nie pragnie, a nawet ma niechęć do przeprowadzenia zmiany płci przez zabieg chirurgiczny, jednak chce funkcjonować w społeczeństwie w płci przeciwnej do swojej biologicznej. Transgenderysta często poddaje się leczeniu hormonalnemu, niekiedy nawet mastektomii lub mammoplastyce (w zależności od płci biologicznej). Funkcjonowanie w społeczeństwie wiąże się pragnieniem uznania takiej osoby za osobę płci przeciwnej, a nawet z urzędową zmianą płci metrykalnej, Takie dążenia naruszają normy płci, manifestacja płci sprzeciwia się oczekiwaniom społeczeństwa.
Występować może transgenderyzm częściowy, w którym nie można jednoznacznie określić odczuwanej płci. Transgenderyści nierzadko unikają jednoznacznego określenia swojej płci, wolą określać się jako osoby pomiędzy płcią męską i żeńską. Popychanie ich do własnej kategoryzacji i określeniu się jako osoba męska lub żeńska często działa przeciwko ich samospełnieniu i samoodkrywaniu.
Wariacje płci są bardziej powszechne niż się przypuszcza, gdyż wiele osób ukrywa swoją prawdziwą naturę w obawie o swoje bezpieczeństwo. Wiele osób zachowuje się w taki sposób bez utożsamiania się z transgendryzmem. Przyczyny transgenderyzmu nie są wyjaśnione, ale uważa się, że są to zaburzenia rozwoju psychoseksualnego.
Często występujące zjawisko tak zwanych shemale może wynikać właśnie z transgendenryzmu.

Pojęcie
Nazwa transgenderyzm jest złożeniem łacińskiego trans oznaczającego "za", "poza", "z tamtej strony" oraz angielskiego gender czyli płeć, rodzaj. Słowo "gender" użyte jest tu celowo, gdyż w odróżnieniu od przypadku transseksualizmu, transgenderysta nie chce zmienić swoich fizycznych, seksualnych cech płciowych.

Znani transgenderyści:
- Vladimir Luxuria - włoska posłanka z Partii Komunistycznej.

żródło: wikipedia, opracowanie: maks


TRANSPŁCIOWOŚĆ
Osoba transpłciowa to nie jest synonim transseksualisty.
Osobą transpłciową może być także transwestyta/crossdresser (zob.), transgenderysta/genderqueer (zob.) lub inna osoba zdecydowanie wychodząca poza ramy przypisane swojej płci biologicznej.


TRANSPOZYCJA PŁCI
To zjawisko występuje, gdy przynajmniej jeden z dziesięciu elementów składających się na płeć (zob.) jest charakterystyczny dla płci odmiennej. Takie wyłamanie się powoduje w konsekwencji określone zaburzenia, na przykład interseksualizm.
Nas interesuje jednak transpozycja płci związana (pierwotnie) wyłącznie z ostatnim z elementów, czyli poczuciem przynależności do danej płci.
Zdaniem Imielińskiego i Dulki można ją rozpatrywać w czterech aspektach, składających się na "typowo płciowe" zachowanie. Są to:
1. Identyfikacja płciowa (zob.) - pierwotna identyfikacja z płcią męską lub żeńską, przejawiająca się w tym, co człowiek myśli, czuje i przeżywa.
2. Role płciowe (zob.) - wszystkie aspekty zachowania (także przeżycia wewnętrzne), dzięki którym ktoś płci męskiej różni się w naszej (lub danej) kulturze od osoby płci żeńskiej. Czyli to, co człowiek mówi i jak postępuje.
3. Orientacja seksualna - tak, to, z kim człowiek pragnie się wiązać. Do tego aspektu podchodzę dość sceptycznie.
4. Różnice płciowe typu poznawczego - typowe dla płci słabsze lub silniejsze zdolności psychiczne, zwłaszcza w zakresie intelektu. Cokolwiek to znaczy. Obstawiam, że, lecąc po stereotypach, zdolności matematyczno-logiczne albo denerwowanie się, jeśli ukochany nie odezwał się przez całą dobę.

Na podstawie Transpozycji płci Imielińskiego, Dulki i Filara - opracował Kruk


TRANSSEKSUALIZM, TS
Zaburzenie identyfikacji płciowej, skrajna postać zespołu dezaprobaty płci.

Kryteria diagnostyczne
Transseksualizm charakteryzuje się trwałym dyskomfortem psychicznym, aż do stanów depresyjnych i myśli samobójczych z powodu posiadanych cech płciowych, odczuwanych jako nieodpowiednie, trwałym zaabsorbowaniem chęci pozbycia się posiadanych cech płciowych i nabycia w ich miejsce cech płci przeciwnej. Stan taki utrzymuje się co najmniej przez dwa lata, a osoba u której występuje osiągnęła już dojrzałość płciową. Transseksualizm występuje w kilku odmianach, w statystykach światowych u 1 na 30 tys. mężczyzn i u 1 na 100 tys. kobiet. Typ M/K to mężczyzna, który chce zmienić płeć na żeńską, K/M to kobieta, który chce zmienić płeć na męską. W Polsce i w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej obserwuje się przewagę typu K/M (4-7 razy więcej) nad liczbą M/K, co jest fenomenem na skalę światową (w pozostałych regionach świata notuje się większą liczbę M/K, wyższą średnio 3-4-krotnie).

Transseksualizm nie należy do dewiacji seksualnych. Oficjalna statystyka medyczno-psychologiczna wyodrębniła transseksualizm wraz z kompleksem zespołu dezaprobaty płci jako odrębną kategorię. Istotną cechą transseksualizmu jest niezgodność płci psychicznej z jej pozostałymi kategoriami fizycznymi. W przeciwieństwie do interseksualizmu gdzie występują zaburzenia cielesno-hormonalno-genetyczne, osoba transseksualna ma prawidłowo zbudowane narządy płciowe i prawidłowo funkcjonujący układ endokrynny, natomiast obserwuje się przeciwną do cielesnej płeć psychiczną.

Leczenie
Przy obecnym stanie wiedzy jedyną metodą pomocy dotkniętych tym zespołem osób jest korekcja płci, którą wykonuje się metodami chirurgicznymi oraz wspiera farmakoterapią, głównie hormonalną.
Pierwsze zabiegi korygujące wykonano w Pradze i Berlinie, na początku XX w. (1912 r.), ale dopiero w latach pięćdziesiątych w Danii zaczęto przeprowadzać zabiegi połączone z leczeniem hormonalnym. Kazus Christine Jorgensen był pierwszym naukowo opisanym przypadkiem (1953 r.). W Polsce zabiegi były wykonywane począwszy od lat sześćdziesiątych, po raz pierwszy w 1963 r. w Szpitalu Kolejowym w Międzylesiu. W 1983 r. wykonano pionierski w naszym kraju zabieg zmieniający biologiczną kobietę w mężczyznę.

Aspekty kulturowe
Zjawisko transseksualizmu nie ujawniło się nagle - występuje od dawna, w wielu różnych kulturach. Wśród Arabów mężczyźni, którzy nie chcą spełniać swoich społecznych funkcji, są nazywani xanith. Mogą przywdziewać kobiece szaty i używać pachnideł. Wśród rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej funkcjonują berdache, na Madagaskarze sekrata, a u hindusów hijiras.

Aspekty prawne
By ustalić rozpoznanie, osoba ubiegająca się o zmianę płci znajduje się co najmniej dwa lata pod obserwacją psychologiczną. Tożsamość seksualna musi się wówczas utrzymywać stale i nie może być przejawem innego zaburzenia psychicznego; różnicuje się diagnozę ze schizofrenią, homoseksualizmem, transwestytyzmem oraz nieprawidłowościami interseksualnymi (genetycznymi lub chromosomalnymi). Po postawieniu diagnozy można ubiegać się o rozpoczęcie procesu zmiany płci, który kończy decyzja sądu o zmianie tożsamości.

Źródło: wikipedia, opracowanie: voca, maks, Kruk


TRANSWESTYTYZM (eonizm)
Jedno z zaburzeń identyfikacji płciowej, tendencja do identyfikowania się z płcią przeciwną przejawiającą się zwłaszcza w sposobie ubierania się i zachowania. Na podstawie danych klinicznych można oszacować liczbę transwestytów w Polsce na około 2% populacji. Osoby transwestytyczne nie stanowią zagrożenia dla otoczenia.
Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje transwestytyzmu:
1. Transwestytyzm transseksualny, transwestytyzm o typie podwójnej roli (ICD-10 F64.1) polega na ubieraniu się w stroje płci przeciwnej w cel uzyskania zadowolenia z chwilowego doświadczenia bycia osobą płci przeciwnej, bez pragnienia trwałej zmiany płci. Przebieranie obywa się bez satysfakcji seksualnej. Transwestytyzm transseksualny nie należy do dewiacji seksualnych.
2. Transwestytyzm fetyszystyczny, fetyszyzm transwestytyczny (ICD-10 F65.1) to dewiacja seksualna w zakresie obiektu, jedna z postaci fetyszyzmu, polegająca na uzyskiwaniu podniecenia seksualnego wyłącznie z noszenia ubiorów płci przeciwnej, imitowania jej zachowań: gestów, sposobu poruszania. Występuje tu silne pragnienie zdjęcia przebrania gdy opada wzbudzenie seksualne. Transwestyci fetyszystyczni są zwykle heteroseksualni.
Transwestytyzm, podobnie jak inne zaburzenia identyfikacji płciowej, dotyka głównie mężczyzn. U kobiet może być często niedostrzegany. Akceptowalna różnorodność damskiej mody pozwala kobietom chodzić na co dzień po męsku - np. w spodniach i marynarce. Przez to często kobieta w ogóle nie zdaje sobie sprawy z własnego transwestytyzmu.
Zazwyczaj transwestytyzm nie dotyczy samego przebierania się w odzież, ale także o szersze kształtowanie swojego wizerunku na wizerunek płci przeciwnej. Wymienić tu można odzwierciedlanie fryzury, makijażu, barwy głosu, gestów, sposobu mówienia, sposobu zachowania się i inne.
W literaturze anglojęzycznej często zamiast pojęcia transwestytyzm wykorzystuje się zamiennie pojęcie crossdressing. Transwestyta określany jest wówczas jako crossdresser. Zamienniki te używane są głównie dlatego, że słowo transwestytyzm jest przez wielu odbierane negatywnie. Również w Polsce niektórzy transwestyci nie lubią się tak nazywać, dlatego stosują inne, często skrótowe, określenia, jak np.: TV (tefałka lub tiwi), transetka, crossdresser.
Chociaż czynnik fetyszu występuje zdecydowanie najczęściej, transwestytyzm jako taki jest bardziej związany ze strefą emocjonalną i psychicznymi uwarunkowaniami danej osoby. Może wiązać się z czystą potrzebą doświadczania roli odmiennej płci. Chodzi tu jednak bardziej o samo doświadczanie, niż o rzeczywistą zmianę płci. Transwestyci nie są bowiem zainteresowani bezpowrotną zmianą płci (zob. transseksualizm). Mogą funkcjonować na co dzień w swojej "oryginalnej" płci fizycznej, tworzyć heteroseksualne związki, zakładać rodziny.
Źródło: wikipedia


TRANZYCJA
W kontekście transpłciowości: określenie procesu zmiany płci (diagnoza, leczenie hormonalne, operacje). Spolszczenie angielskiego "transition".


TWO-SPIRITED (berdache)
W bardzo wielu społeczeństwach Indian północnoamerykańskich istniała rola kulturowa dla mężczyzn i kobiet, którzy nie identyfikowali się ze swoją płcią biologiczną czy przypisaną jej rolą kulturową. Obejmowała ona ludzi homoseksualnych, transpłciowych i androgynicznych i stawiała ich ponad podziałem na płci. Tzw. berdache (berdasze) cieszyli się powszechnym szacunkiem (w niektórych plemionach ich obecność była niezbędna podczas ważnych obrzędów, np. zaślubin) i mogli związać się z osobą tej samej płci biologicznej. W XX wieku, wskutek dotarcia do Indian postawy homofobicznej prezentowanej przez białych, ich nastawienie do berdache nieco się zmieniło. Jako że "berdache" oznacza męską utrzymankę, co jest terminem krzywdzącym i nieadekwatnym do zjawiska, Indianie na konferencji w Winnipeg w 1990 roku zaproponowali inny termin na określenie takich ludzi: Two-Spirited. Termin ten odnosi się do dwóch duchów: męskiego i żeńskiego, zamieszkujących w jednym ciele.


UNISEKS
Ubrania - ale także zachowanie, myśli i uczucia - postrzegane jako odpowiednie dla przedstawicieli obu płci.


ZESPÓŁ DEZAPROBATY PŁCI (gender identity disorder lub gender dysphoria)
Zbiorcza, ogólna nazwa obejmująca kilka zaburzeń, których cechą wspólną jest niezwykle głębokie, silne, nieprzezwyciężalne i przygnębiające niezadowolenie z posiadanej płci cielesnej. Towarzyszy temu nierzadko przekonanie, że nastąpiło nieporozumienie, błąd popełniony przez naturę. Występuje więc niezgodność pomiędzy płcią psychiczną a pozostałymi cechami płci. Zespół dezaprobaty płci obejmuje transgenderyzm i transseksualizm, czasami wliczany jest transwestytyzm.